بازار مشتقه

   
    ابزار مشتقه جزو ابزار مديريت ريسك در بازارهاي مالي قلمداد مي شوند. اين ابزارها به تناسب رشد و توسعه سرمايه گذاري چه در بازارهاي واقعي و چه در بازارهاي مالي جهت پوشش ريسك سرمايه گذاري رشد پيدا كرده اند. مطلب زير به مفهوم و انواع ابزار مشتقه مي پردازد.
    
    در مفاهيم مالي ابزار مشتقه عبارت است از: قراردادي كه از يك طرف حق و حقوق و از طرف ديگر تعهدات منتشركنندگان اوراق قرضه و افرادي كه اين اوراق را خريداري و براي تبديل به گردش نقدي در آينده (يا مبادله با نوع ديگري از اوراق قرضه يا دارايي) بر پايه احتمالات آتي نگه مي دارند، بيان مي كند. اوراق مشتقه داراي ويژگي هاي بسيار زيادي است، بنابراين ارزش آن نيز به عوامل گوناگوني بستگي دارد. شرايط و ضوابط و تاديه پول مي تواند از قيمت اوراق قرضه يا كالاها، آمار منتشر شده، پيامدهاي احتمالي (مانند قصور در پرداخت) و يا ساير عوامل مشتق شود.
    
    ابزار مشتقه اي كه كاملااستاندارد شده اند، عبارتند از: 1- معاملات آتي 2- اختيار معامله 3- سوآب كه به عنوان اوراق تضميني و به صورت عمومي بين افراد معامله مي شوند و مشتقات OTC كه به صورت كاملاخصوصي بدون حضور واسطه بين دو طرف معامله مي شود و ضوابط و مقرراتي هم مي تواند براي برطرف كردن نيازهاي هر دو طرف حاكم شود. مبادله اين قراردادهاي استاندارد شده در كل داراي نقدينگي بالايي است.
    
    برخي از اوراق مشتقه، حقوقي را براي كساني كه به خريد و فروش اوراق قرضه يا كالا در يك نقطه زماني مشخص در آينده با قيمت از قبل پيش بيني شده مبادرت مي كنند، ايجاد مي كند. اگر قيمت اين اوراق تضميني يا كالاها افزايش يابد دارنده اين اوراق سود مالي خواهد برد، در غير اين صورت آن ها ضرر مي كنند يا اوراق مشتقهآن ها بي ارزش مي شود. مي توان نتيجه گرفت كه پتانسيل سود يا ضرر در مشتقات بسيار بيشتر از زماني خواهد بود كه اوراق قرضه تضميني يا كالاها به طور مستقيم مبادله شوند.
    
    علاوه بر ابزار مشتقه گفته شده در بالا اوراق مشتقه ديگري نيز قابليت معامله را دارند كه عبارتند از:
    
     - مشتقات ارزي
    
    - مشتقات سرمايه
    
     - مشتقات نرخ بهره
    
     - مشتقات اعتباري
    
    اين مشتقات در واقع يك قرارداد مالي هستند كه ارزش آن از نوع عملكرد دارايي، نرخ بهره، نرخ ارز يا شاخص ها مشتق مي شود.
    
    پس به طور كلي اوراق مشتقه به دو صورت قابل معامله است:
    
    اوراق مشتقه OTC )over - the - counter( : عبارت است از قراردادهايي كه به صورت خصوصي بين دو طرف انجام مي شود و هيچ گونه واسطه اي در اين بين وجود ندارد.
    
    اوراق مشتقه مبادله اي: عبارت است از معاملات استاندارد شده ابزار مشتقه كه به صورت سازمان دهي شده و رسمي معامله مي شوند. يعني قابل خريد و فروش در بازار رسمي اوراق مشتقه است.
    
    ارزش گذاري اوراق مشتقه
    
    مهم ترين تمركز رياضيات مالي در حوزه ارزش گذاري مشتقات با هدف عادلانه بودن قيمت آن صورت مي گيرد. جايي كه واژه عادلانه به معني عدم حضور حكميت است. به اين معني كه هيچ سودي بدون ريسك نمي تواند به وسيله مبادله در دارايي حاصل شود. اوراق سودآور مانند اختيار خريد و فروش مي تواند به صورت ديفرانسيل دلتا نمايش و به وسيله اندازه گيري طبيعي ريسك، قيمت گذاري شود. در نهايت ارزش گذاري اوراق مشتقه براساس «احتمالات» انجام مي گيرد.
    
    اوراق مشتقه ابزاري براي منتقل كردن ريسك و همچنين وسيله اي براي اقتصادي كردن اوراق قرضه تضميني به شمار مي رود. (در مواقعي كه مالكيت مستقيم اوراق قرضه تضميني بسيار گران است يا به وسيله قانون منع يا محدود شده است.)
    
    به دليل اين كه اوراق مشتقه امكان كسب منافع را دربردارد بسياري از افراد تمايل سرمايه گذاري در اين زمينه را دارند البته بسياري از طراحان برنامه هاي مالي مخالف اين نظر هستند و عنوان مي كنند كه ابزار مشتقه داراي ريسك بسيار بالايي است و براي سرمايه گذاران كوچك جاي تفكر بيشتري وجود دارد. بايد به خاطر بسپاريم كه اوراق مشتقه درست مانند بيمه عمل مي كنند كه ريسك را از فردي كه توان مقابله با آن را ندارد به سمت فردي كه مي تواند ضرر را جذب كند يا به سمت كساني كه مي توانند با خريد مشتقات ديگر در مقابل ريسك مانع ايجاد كنند، سوق مي دهد.اقتصاد دانان همواره بر اين باورند كه اوراق مشتقه به دليل امكان معامله و انتقال ريسك روي سيستم اقتصادي تاثير بسزايي دارد. اگرچه بيشتر اقتصاد دانان نگران هستند كه مبادا اوراق مشتقه باعث بحران اقتصادي در زمان آينده شود. ولي بايد گفت تا زماني كه از معامله اوراق مشتقه در يك محيط عادي، در مقابل ضرر يك فرد نفر ديگر سود مي برد مبادلات اوراق مشتقه تاثيري روي سيستم اقتصادي نخواهد داشت.